Prof.dr Milosav Milosavljević, sociolog: UČITI IZ PROŠLOSTI

12/01/2018 at 6:24 pm

                                                                                                                                                                                                                                   1957.

Prof.dr Milosav Milosavljević, sociolog

UČITI IZ PROŠLOSTI

Izreku da je istorija učiteljica života ne poštuju mnogi, među kojima i srpski narod. Mnogi tzv. modernisti ne prihvataju ništa tradicionalno, iako narod koji ne uvažava svoju tradiciju nema ni izglednu budućnost. Postalo je nekako pomodno da se lako zaboravljaju stvaralački napori i doprinosi prehodnika, kao da istorija postoji tek od aktuelnog vremena.

Ono što važi za odnos prema istorji uopšte važi i za prošlost nekih delatnosti i institucija. Kada savremenici obrađuju neku temu, sem profesionalnih istoričara i pisaca, izbor literature se svodi na nekoliko prethodnih godina, kao da pre toga niko ništa nije uradio ili napisao. Kada se to još iskombinuje sa copy-paste funkcijom dobijemo novokomponovane kvazi naučne i stručne priloge.

U ovom tekstu izabraćemo nekoliko primera iz prošlosti koji pokazuju da je izučavanje istorije i izvlačenje pouka korisno i neophodno. Vreme ipak ne juri tolikom brzinom koliko savremenici misle zahvaljujući informatičkim i drugim revolucijama. Ne treba zaboraviti da progres prate i krize i regresije. Za razumevanje izabranih primera iz prošlosti veoma je značajno imati u vidu kulturni, politički, ideološki, ekonomski i socijalni kontekst.

Prvi primer je odnos prema socijalnoj politici i socijalnom radu. Jugoslavija iz 50-tih godina XX veka bila je jedina socijalistička zemlja u kojoj su prihvatani i uvažavani socijalna politika i socijalni rad, kao neophodne i organizovane društvene delatnosti. Nasuprot dominirajućim socijalističkim idejama da su socijalna politka i socijalni rad buržoaske tvorevinei u službi kapitalističke klase.[1] Bez ulaženja u detalje, treba odati priznanje onima koji su imali snage da se suprotstave mnogim predrasudama i zabludama, koje su pratile vladajuću ideologiju i politiku. Neki misle da su pozitivni stavovi prema socijalnon politici i socijalnom radu potekli iz pragmatičkih razloga. Svejedno, bile su potrebne mnoge nevidljive borbe da bi se socijalna politika i socijalni rad prihvatili.

Među značajne zaokrete u socijalnoj politici i, institucionalno, u socijalnoj zaštiti predstvalja stvaranje opštinskih odbora ili saveta za zdravstvo i socijalnu politiku, kao posledica decentralizacije i uvođenja komunalnog sistema, na osnovu ustavnih promena s početka 50-tih godina. Zahvaljujući tome i naraslim socijalno-zaštitnim potrebama stvorena je osnova za osnivanje centara za socijalni rad.

Program Saveza komunista Jugoslavije usvojen na VII kongresu 1957.godine pružio je ideološku i političku osnovu za razvoj socijalne zaštite, posebno porodice, razvoj opštinskih zdravstvenih i socijalnih službi i afirmaciju socijalnog rada. Godinu dana pre toga osnovan je prvi centar za socijalni rad u Srbiji. Odlukom Narodnog opštinskog odbora Palilula osnovan je Centar za socijalni rad sa decom i porodicom. Malo je poznato da su centri do početka šezdesetih godina imali u svom sastavu patronažne službe, koje su se onda izdvojile i centri postali ustanove socijalne a ne kao do tada socijalno-zdravstvene ustanove. U vreme pomenutog kongresa osnovani su i centri za socijalni rad u opštinama Vračar i Stari Grad, a nešto kasnije i u drugim beogradskim opštinama i većim mestima u Srbiji. Zahvaljujući povoljnom trendu i Preporuci o formiranju centara za socijalni rad kao samostalnih stručnih službi za poslove socijalne zaštite usvojenom 1961. godine od strane Savezne skupštine početkom šezdesetih godina postojala su 24 centara.  

Uvažavanje značaja socijalnog rada došlo je do izražaja uvođenjem višeg obrazovanja socijalnih radnika kako bi se opštinske i socijalne službe radnih organizacija opskrbile potrebnim stručnim kadrovima. Istovremeno, oni koji su odlučivali o koncepcijama i institucionalnom razvoju socijalne politike i socijalnog rada shvatili su značaj istraživanja, praćenja i proučavanja socijalnih problema i veze između obrazovanja, istraživačkog rada i prakse. Takva širina u pristupu dovela je 1957. godine do osnivanja Republičkog zavoda za socijalna pitanja i u okviru njega Viši tečaj za socijalne radnike. Prvi polaznici Višeg tečaja bili su službenici opštinskih narodnih odbora i drugi zaposleni radnici koji su se bavili poslovima socijalne zaštite. Sledeće godine Viši tečaj se izdvaja iz Zavoda i prerasta u Višu školu za socijalne radnike.

Moglo bi se reći da je to vreme bilo doba cvetanja socijalne zaštite i socijalnog rada i konceptualnog i institucionalnog zasnivanja socijalne politike. To je i vreme velikog entuzijazma poslenika u ovoj oblasti. Tome su doprineli i nešto kasnije osnovani Pokrajinski zavod za socijalna istraživanja u Novom Sadu, Pokrajinski zavod za socijalnu politiku u Prištini i Zavod za proučavanje socijalnih problema Grada Beograda. Republički zavod za socijalna pitanja prerastao je u Institut za socijalnu politiku 1977. godine sa značajnim ulogama u planiranju, usmeravanju, analitičko-istraživačkom zasnivanju, superviziranju, stručnom usavršavanju kadrova i objavljivanju relevantnih publikacija iz oblasti socijalne politike.

Koliko treba odati počast onima koji su podržavali, podsticali i činili ove i druge pionirske korake, uz sve moguće korektne i konkretne kritike, tako je na stid i blam onima koji su prvo ukinuli Zavod za proučavanje socijalnih problema Grada Beograd, krajem osamdesetih, Višu školu za socijalne radnike početkom devedesetih i Institut za socijalnu politiku, malo kasnije. Podržavljenje i centralizacija prate od tog doba socijalnu zaštitu, dok je socijalna politika više teorijska nego realna kategorija.

Istorija može biti učiteljica života ukoliko se realno i kritički, ali i stvaralački preispituju iskustva iz prošlosti i ugrađuju u očekivane i neophdone promene u skladu sa potrebama aktuelnog (hteo sam da upotrebim pridev novog vremena, pa sam se predomislio, pošto ono što je sadašnje ne mora biti i novo) vremena. Izabrani primeri u ovom kratkom tekstu su samo nasumice izabrane ilustracije za apel mlađim kolegama da kritički i stvaralački promišljaju prošlost, jer oni koji su stvarali u prošlom vremenu, mogu biti i pristrasni.      

[1] Malo je poznato da su mnogi stručnjaci i aktivisti sa prostora Jugoslavije učestvovali u značajnim međunarodnim aktivnostima. Tako je za učešće na Prvoj međunarodnoj konferenciji o socijalnom radu održanoj u Parizu 1928. godine imnovano šest delegata iz Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, ali su prisustvovali samo vladika Ohridski Nikolai i dr. Andrija Štampar.

 

>>>vremeplov<<<